Nieuws

Loonvorming & collectief overleg in België

E. Doutrepont, Loonvorming & Collectief overleg in België, die Keure, Business & Economics, Brugge, 2008, 83 pp.

Het proces van de loonvorming

“Arbeidsverhoudingen zijn machtsverhoudingen.” Met dat adagium maakte professor arbeidsrecht Roger Blanpain zijn studenten steeds duidelijk dat arbeidsvoorwaarden het resultaat zijn van een machtstrijd en dus niet steeds zo rationeel zijn. Dat wordt treffend geïllustreerd in het boekje “Loonvorming en collectief overleg in België” van Emmanuel Doutrepont. De directeur sociale zaken van Fevia, de sectorfederatie voor de voedingsnijverheid, wil vanuit zijn jarenlange praktijkervaring een bijdrage leveren aan meer inzicht in de collectieve loononderhandelingen.

Opdracht geslaagd. Meer zelfs: hij geeft niet enkel inzicht in het proces maar maakt meteen ook het proces van de loonvorming in België. De rationaliteit is zo ver te zoeken dat het huidige loonproces de toekomst van ondernemingen bedreigt.

Doutrepont gaat in op een waaier van technieken voor de toekenning van loonvoordelen die voorwerp zijn van collectief overleg: loonschalen, premies, indexering, reële loonsverhogingen, aanvullende uitkeringen (werkloosheid, arbeidsongeschiktheid, pensioenen), maaltijdcheques en andere vormen van fiscaal en parafiscaal vrijgestelde cheques, tot de syndicale premie, vrijgevigheden of bonus. Ook de arbeidsduur vermeldt hij terecht als een techniek van loonvoordeel: arbeidsduurverkorting met behoud van loon impliceert een loonsverhoging, en omgekeerd. Met concrete voorbeelden en tips
geeft hij mogelijkheden en beperkingen aan.

Maar tal van loonvoordelen blijven onbesproken, vooral de waaier van voordelen in natura, van bedrijfswagens, mobiliteitsvergoedingen, over gsm, pc tot kinderopvang, strijkhulp, of cafetariaplannen waarbij werknemers zelf een voordelenpakket samenstellen. Dat soort voordelen laat zich moeilijk inpassen in collectief overleg, zeker niet in een collectief overlegstelsel dat de jongste 40 jaar geen noemenswaardige modernisering heeft ondergaan.

Waar Doutrepont dan toch ingaat op het bonusstelsel, als moderne vorm van vergoeding gebonden aan prestaties, betreft het de recente formule van de collectieve bonus. Dat stelsel was inderdaad dan toch een stap in de richting van resultaatsgebonden verloning, zij het collectief, maar is alsnog geen groot succes.

De auteur legt doorheen zijn bijdrage de vinger op de wonde: tal van tradities en praktijken uit het loonoverleg zijn achterhaald en passen niet in een modern loonbeleid. Vooral langs vakbondszijde lijkt men vast te houden aan achterhaalde visies. Vakbonden verkiezen in naam van de gelijkheid zoveel mogelijk lineaire loonvoordelen - gelijke opslag voor iedereen - boven een loonbeleid in functie van prestaties van bedrijven of werknemers, al zijn die laatsten vaak gewonnen voor prestatiegebonden verloning.

Vakbonden houden vast aan de visie dat werknemers vergoed moeten worden voor de tijd die ze ter beschikking stellen van de werkgevers, veeleer dan de toegevoegde waarde die ze leveren. Vakbonden houden vast aan loonschalen (barema’s) gebaseerd op anciënniteit of leeftijd, waarbij ze blijven uitgaan van de (achterhaalde) idee van een levenslang contract met dezelfde werkgever volgens hetwelk een laag loon bij het begin van de loopbaan gecompenseerd wordt met een hoger loon aan het einde. De automatische loonindexering is voor de vakbonden een heilige koe, die maakt dat de lonen zelfs met een loonnorm vaak ontsporen, waardoor jobs sneuvelen.

Vakbonden bieden weerstand tegen algemene lastenverlagingen, zodat steeds meer loonvoordelen worden geboden in de vorm van (para)fiscaal vrijgestelde cheques: na de maaltijdcheques, nu ook de ecocheques. Zo'n cheques botsen met het principe dat loon in geld moet uitgekeerd worden, dus vrij besteedbaar moet zijn, een verworvenheid uit de 19de eeuw. En vakbonden blijken nog steeds niet overtuigd van het nut van aanvullende pensioenen als loonvoordeel: de idee om aanvullende pensioenen aan te moedigen, sloeg in het interprofessioneel akkoord 2009-2010 niet aan.

De verstarring van het huidige loonvormingsproces wordt treffend geïllustreerd in het tweede deel van het boek, over het juridisch kader voor collectieve loononderhandelingen. Er zijn de minimumlonen, de loonnorm, de beperkte bruikbaarheid van technieken om af te wijken van sectorale akkoorden, het onderscheid tussen arbeiders en bedienden. En dan heeft de auteur het nog niet over de versnippering van de loonvorming over een waaier van paritaire comités, geënt op de foto van het economisch weefsel van decennia geleden die mijlenver staat van de huidige economische realiteit.

Jan Van Doren, adjunct-directeur Voka-kenniscentrum

Informatie en raadpleging van werknemers bij herstructurering

Johan Peeters, Informatie en raadpleging van werknemers bij herstructurering, Intersentia, Antwerpen, 2009, 718 blz

Het boek van Johan Peeters over het recht op informatie en raadpleging van werknemers bij herstructurering vormt het proefschrift waarmee hij in 2008 promoveerde tot doctor in de rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Antwerpen, niet echt bedoeld dus voor de doorsnee medewerker van de personeelsdienst. Die zal er alleszins niet in vinden wat de wetgever wanneer van hem verlangt in geval van herstructurering. Op dat punt treden wij de auteur bij wanneer die stelt dat “de kwantiteit aan regels omgekeerd evenredig is met hun kwaliteit”.

Wel zal het boek de rechtsbeoefenaar aanspreken die geïnteresseerd is in de dimensie van de herstructureringsproblematiek en zal het vooral de vakbonden kunnen bekoren. Zo pleit de auteur in geval van niet-naleving van de informatieverplichting voor een meer afdoende sanctionering waarbij hij het doorbreken van de ontslagmacht van de werkgever voorstelt. Dan rijzen bij Voka de haren ten berge. Gelukkig neemt de auteur gas terug, beseffend dat “een dergelijke démarche bestaande evenwichten kan verstoren en dus beter ingebed wordt in een globale hervorming van het Belgisch ontslagrecht”.

Gianni Duvillier

Schets van het Belgisch arbeidsrecht

Daniël Cuypers, Schets van het Belgische arbeidsrecht, Intersentia, Antwerpen, 2009, 209 blz

Dit boek is bedoeld voor economiestudenten. De auteur doceert immers sinds 1993 aan de faculteit TEW in Antwerpen. Het betreft geen uitputtende uiteenzetting van het arbeidsrecht in al zijn details, maar wel een inleiding die inzicht bijbrengt in de voornaamste leerstukken van het arbeidsrecht. De docent volgde bij het selecteren van onderwerpen de smaak van zijn studenten. In dit geval betekent dat veel aandacht voor de problematiek van de arbeidscontracten. Collectief arbeidsrecht komt daarentegen minder aan bod. Het boek is bovendien bedoeld als spiegelbeeld van een introductie tot het Human Resources Management.

Lectuur van dit werk leidt tot de ontwikkeling van volgende competenties:
- kennis van de belangrijkste juridische spelregels en het institutionele kader voor HRM;
- inzicht in de basisregels van tewerkstelling en in de juridische instrumenten voor een flexibel personeelsbeleid met begrip voor de beperkingen in een sterk gereglementeerde Belgische arbeidsmarkt in Europese context;
- inzicht in de basisregels van het Belgisch arbeidsrecht en de basisregels van het Europees sociaal recht;
- inzicht in de werking van het sociaal overleg;
- inzicht in de voornaamste knelpunten inzake arbeidscontracten (aanwerving, tewerkstelling, ontslag) met het oog op doorverwijzing naar specialisten;
- inzicht in de basisbeginselen van de Belgische sociale zekerheid inzake bijdragebetaling;
- basisvaardigheid in het oplossen van concrete praktische problemen in het arbeidsrecht.

Gianni Duvillier

Auteur : Jan Van Doren en Gianni Duvillier - adviseurs Kenniscentrum
Bron : talent@voka 8 - juni 2009